جراحی قاعده جمجمه چیست؟ روش ها و مراقبت های پس از جراحی

جراحی قاعده جمجمه یکی از پیچیده ترین و حساس ترین انواع جراحی های صورت گرفته بر روی جمجمه است. زیرا قاعده جمجمه در قسمت حساس سر واقع شده و رگ های خونی، شاهرگ، عصب مغزی و نخاع در اطراف و نزدیک به آن قرار گرفته اند. بنابراین، انجام چنین عمل هایی بسیار خطرناک بوده و نیازمند تیم جراحی ماهر و با تجربه است تا بتواند با دقت بالا و به درستی جراحی را انجام داده و به عصب های بینایی و شنوایی و دیگر قسمت های حیاتی مغز آسیب نرساند.

همانطور که میدانید، جمجمه از قسمت های مختلفی تشکیل شده است. قسمت مورد بحث ما یعنی قاعده جمجمه، در بالای استخوان کف واقع شده و شامل بخش هایی از جمله استخوانهای متصل به گردن، استخوان های بخش شنوایی و گیجگاهی، بخش غده هیپوفیز و حفره های چشم است. در واقع جراحی قاعده جمجمه بر روی تمام بخش های سر به غیر از بخش گنبدی جمجمه، مغز و فکها انجام میگیرد. بنابراین، قاعده جمجمه بخش بسیار مهم سر محسوب شده و به نوعی رابط بین رگ های خونی، شاهرگ ها، عصب های مغزی و نخاع با دیگر اندام های بدن است و از پیچیدگی بسیاری برخوردار می باشد.

جراحی قاعده جمجمه

بیماری‌ها و اختلالات قاعده جمجمه

قاعده جمجمه و اعضای موجود در این بخش نیز مانند دیگر قسمت های بدن در اثر عوامل مختلفی دچار مشکل و اختلال شده و به اصطلاح بیمار می شوند. از جمله این بیماری ها می توان به انواع تومور، عفونت های سینوسی و گوش میانی، مشکلات عروقی و استخوانی و … اشاره کرد. از اصلی ترین بیماری ها و اختلالاتی که برای بهبود آنها نیاز به جراحی قاعده جمجمه است می توان موارد زیر را عنوان کرد :

  1. تومور هیپوفیز: یکی از رایج ترین عارضه های قاعده جمجمه، انواع تومور هیپوفیز است. تنها راه درمان این نوع عارضه، خارج کردن آنها با انواع روش های استفاده از جراحی می باشد.
  2. تومور مننژیوم: این نوع تومور که به تومور پرده های اطراف مغز یا مننژیوما نیز شناخته می شود، در اثر ایجاد اختلال در پرده های مغز یا مننژ رخ میدهد. البته پرده ها به طور کامل مغز را احاطه کرده اند اما زمانی که در ناحیه قاعده سر دچار تومور می شوند، جراحی آنها بسیار سخت تر و پیچیده تر خواهد بود.
  3. تومورهای عصبی‌: این تومورها درعصب های مربوط به بینایی، چشایی، بویایی، شنوایی و … به وجود آمده و به آنها شوانوم یا  نورینوم گفته می شود. این نوع تومورها نیز تنها از طریق جراحی قاعده جمجمه قابل درمان هستند.
  4. تومور چشمی: این نوع تومورها در حفره چشم و نواحی مختلف اطراف چشم به وجود میآیند. جراحی این نوع تومورها بسیار پیچیده و حساس است زیرا باید جمجمه به طور کامل شکافته شود تا بتوان آنها را خارج کرد. البته روش های جدیدی نیز وجود دارد که کم تهاجمی تر هستند.
  5. تومورهای سینوسی: همانطور که میدانید، سینوس ها در اطراف بینی و بخش میانی دو حفره چشمی قرار دارند. به دلایل مختلف ممکن است تومورهای در این نواحی ایجاد شود و در شرایط حاد به به بخش های بالای قاعده جمجمه نیز سرایت کنند و باعث آسیب به پره های مغز نیز می شوند. در برخی موارد نیز تومورها باعث تخریب استخوانهای قاعده جمجمه شده و منجر به نشت مایع نخاعی از داخل جمجمه به حفره های بینی میگردند. این عارضه بسیار خطرناک است و در نهایت باعث عفونت مغزی می شود.
  6. ضایعات عروقی: برخی مواقع اختلالاتی در رگ های عروقی مغز به ویژه دیواره رگ آنوریسم رخ میدهد و باعث گشاد شدن دیواره و تجمع خون در رگ می شود. در چنین شرایطی رگ متورم شده و به اصطلاح آنوریسم ایجاد می گردد. این جراحی قاعده جمجمه نیاز به سرعت و دقت بالایی دارد زیرا اگر رگ پاره شود، خون در مغز منتشر شده و منجر به مرگ می شود.
  7. نورالژی: همانطور که گفته شد، بسیاری از رگها و عصب ها از قسمت قاعده جمجمه عبور کرده و وارد بدن می شوند. در برخی مواقع شریان ها باعث ایجاد فشار بر روی عصب ها شده و نوعی حالت برق گرفتگی یا تیر کشیدن در سر ایجاد می کنند که به آن نورالژی میگویند. در اکثر موارد با استفاده از دارو می توان این عارضه را درمان کرد اما در شرایط خاص جراحی نیز مورد نیاز است.
  8. بیماری‌های محل اتصال جمجمه و گردن: جمجمه و گردن با استفاده از بخش قاعده جمجمه به هم متصل شده اند و هر گونه بیماری نظیر عفونت، تومور، روماتیسم، شکستگی و … می تواند باعث اختلال در این ناحیه شده و منجر به جراحی گردد.
  9. سندروم کیاری: زمانی که به دلایل مادرزادی یا برخی بیماریها، مخچه به پایین و ناحیه اتصال گردن و جمجمه کشیده می شود، باعث تنگی و فشار بر روی مخچه و ساقه مغز می گردد. به این عارضه سندروم کیاری میگویند و تنها راه درمان آن، جراحی قاعده جمجمه است.
  10. شکستگی‌ حدقه چشم: زمانی که در اثر فشار یا ضربه، شکستگی در استخوان حفره های چشم ایجاد شود، پزشک برای خارج کردن استخوان های شکسته یا جا انداختن آنها باید جراحی حساسی را انجام دهد. زیرا ممکن است در اثر حرکت استخوان، چشم آسیب دیده و منجر به کوری گردد. در برخی موارد استخوان های شکسته می توانند به مغز نیز آسیب می رسانند.

علائم و نشانه ها

برخی بیماریها و اختلالاتی که در ناحیه قاعده چشم به وجود می آیند، دارای علائم و نشانه هایی هستند که می توان با استفاده از شناسایی آنها، ضرورت انجام جراحی قاعده جمجمه یا عدم انجام آن را مشخص کرد. مهمترین نشانه عبارت اند از:

  • سر درد و سرگیجه مداوم
  • اختلال در بینایی
  • درد شدید یا بی حسی در صورت
  • ضعف عضلانی یا حرکت های ناخودآگاه اندام های صورت
  • کاهش شنوایی یا سوت کشیدن گوشها
  • عفونت مداوم سینوسها و انسداد مجاری بینی

البته شدت بروز این علائم بسته به نوع، محل و شدت عارضه داشته و حتماً باید آزمایشات مورد نیاز در این خصوص انجام گیرد. از جمله این آزمایشات می توان به تصویر برداری از سر با استفاده از دستگاه های MRI،   CT scanو PET scan اشاره کرد. برای تشخیص نوع توده نیز نمونه برداری یا بیوپسی با استفاده از دستگاه آندوسکوپی انجام میگیرد. از دیگر روش های تشخیص نیز می توان موارد زیر را مطرح نمود:

  • تست تعادل در راه رفتن
  • تست عصبهای جمجمه
  • تحریک و بررسی عضلات صورت
  • بینایی سنجی
  • شنوایی سنجی
جراحی قاعده جمجمه

انواع روش های جراحی قاعده جمجمه

برای جراحی عارضه و اختلالات جمجمه روشهای مختلفی وجود دارد. اما انتخاب یک روش مناسب به شرایط بیمار، نوع عارضه، ناحیه مورد نظر و بسیاری عوامل دیگر وابسته است. در نتیجه نمی توان صرفاً از یک روش برای جراحی استفاده کرد.

به طور کلی دو روش اصلی برای جراحی تخصصی قاعده جمجمه وجود دارد و هر کدام از آنها ویژگی ها و معایب خاص خود را دارند. جراحان نیز بسته به عوامل مختلف، یکی از این دو روش را انتخاب و بیمار را درمان می کنند.

جراحی قاعده جمجمه با استفاده از آندوسکوپی

جراحی آندوسکوپی را می توان جدیدترین و کم تهاجمی ترین روش برای درمان عارضه های قاعده جمجمه معرفی کرد. زیرا این نوع جراحی در زمان بسیار کم و بدون نیاز به برش در جمجمه انجام می شود. همچنین عوارض بعد از انجام جراحی با استفاده از روش آندوسکوپی بسیار محدود و کم بوده و مدت نقاهت و استراحت بیمار را کاهش می دهد.

یکی از مزایای بالقوه جراحی با روش آندوسکوپی، دسترسی راحت و بدون تهاجم به نواحی دور از دسترس جمجمه است. زیرا برخی بیماری ها و اختلالات در قسمت های حساس و عمیق سر رخ میدهند. به طور کلی می توان با استفاده از این روش می توان اقداماتی از جمله ترمیم ناهنجاری های بالای ستون فقرات، برداشت توده و تومورهای خوش خیم، رفع ناهنجاری های نواحی زیر مغز و عارضه های وارده به قاعده جمجمه را انجام داد. در گذشته دسترسی به چنین مناطقی تنها با استفاده از جراحی باز انجام می شد و خطر و آسیب بسیاری به همراه داشت. زیرا انجام جراحی باز جمجمه نیازمند برش قسمت های زیادی از استخوان و بافتهای جمجمه است و همین امر ریسک کار را بالاتر میبرد. اما جراحی آندوسکوپی برخلاف جراحی باز بسیار کم تهاجمی تر است.

در جراحی آندوسکوپی تنها کافیست تا جراح ابزار جراحی قاعده جمجمه را از طریق مجراها و سوراخهای طبیعی سر یعنی بینی و دهان، وارد قاعده جمجمه کرده تا بتواند به تومورها و ضایعات مورد نظر یعنی تومورهای سینوسی بینی و دهان، قسمتهایی از حفره چشمی، غده هیپوفیز و … دسترسی پیدا کند و اقدامات درمانی را انجام دهد. البته در برخی موارد جراح با ایجاد سوراخ کوچک در پیشانی و در قسمت بالای ابرو، مسیر مورد نیاز برای ورود را ایجاد میکند.

تمامی اقدامات معرفی شده تنها با استفاده از بازوی لوله ای شکل دستگاه آندوسکوپی قابل انجام است. این بازو دارای دوربین بسیار کوچک، یک منبع نور و یک چنگک میباشد. جراح با استفاده از این ابزار می تواند به خوبی تومور یا عارضه مورد نظر را مشاهده کرده و محل دقیق آن را مشخص نماید. همچنین می تواند با استفاده از چنگک، از عارضه نمونه برداری کرده تا بررسی های دقیق تر نیز انجام شود. جهت بالا بردن دقت کار و اطمینان از نتایج بدست آمده نیز، با استفاده از دستگاه MRI عکس هایی از قاعده جمجمه گرفته می شود.

جراحی با استفاده از دستگاه آندوسکوپی در اتاق عمل به کمک تیم پزشکی متشکل از جراحان و متخصصان مغز و اعصاب، گوش و حلق و بینی، رادیولوژیست و متخصص بیهوشی انجام می شود. حاصل کار نیز بسیار رضایت بخش و موثر خواهد بود.

جراحی قاعده جمجمه به روش باز

جراحی باز جمجمه، همانطور که از نامش مشخص است، نوعی جراحی تهاجمی و پر خطر است که از طریق شکافتن جمجمه انجام میگیرد. این روش یکی از اصلی ترین روش های جراحی تومورها و اختلالات قاعده جمجمه است، زیرا بسیاری از عارضه های خطرناک و وخیم را می توان با استفاده از این روش درمان کرد. البته سختی و پیچیدگی جراحی باز جمجمه بسیار زیاد بوده و عوارض بیشتری نسبت به جراحی آندوسکوپی به همراه دارد. اما می توان با استفاده از این جراحی مشکلاتی از قبیل تومورهای مغزی بزرگ و بدخیم، خون ریزی های داخلی، ضایعات و چسبندگی های اندام های حیاتی و فشارهای وارده به عصب ها را درمان کرد. همچنین پزشک می تواند با استفاده از جراحی باز، دسترسی کافی برای جاگذاری پروتزهای پزشکی در قسمت بالایی گردن را فراهم کند.

چنین درمان ها و اقداماتی تنها با استفاده از جراحی باز میسر بوده و نمی تواند با استفاده از جراحی آندوسکوپی جنین عمل هایی را انجام داد. البته مدت زمان جراحی به روش باز بیشتر از روش آندوسکوپی خواهد بود و دوره نقاهت و بستری طولانی تری دارد. همچنین بیمار باید مدت زیادی از فعالیت های روزمره اجتناب کرده و در منزل استراحت نماید.

چه کسانی نیاز به جراحی قاعده جمجمه دارند ؟ 

افرادی نیاز به جراحی قاعده جمجمه دارند که موارد زیر را دارا باشند :

  • نشتت مایع نغزی نخاعی
  • تومور هیپوفیز
  • تومور بینی و سینوس
  • تومور عصب بینایی
  • تومور عصب بویایی
  • تومور گوش میانی
  • تومور گوش خارجی
  • تومور های مغز و اعصاب
  • تومور های لایه مغز

عوارض جراحی قاعده جمجمه 

جراحی قاعده جمجمه یک جراحی بسیار حساس است و اگر این جراحی با دقت بالا انجام نشود سبب بروز مشکلاتی در بیمار می شود. برای مثال ممکن است جراحی قاعده جمجمه سبب فلج بیمار و از دست دادن حواس پنج گانه او شود.بنابراین بهتر است که بیمار زیر نظر یک جراح قاعده جمهمه قرار بگیرد تا از بروز آسیب های جبران ناپذیر جلوگیری شود. در صورتی که به یکی از عروق عصبی قاعده جمجمه فشار وارد شود سبب عوارض جبران ناپذیری از قبیل اختلالات بینایی،شنوایی و یا اختلال در سیستم عصبی صورت را به دنبال داشته باشد.  

مراقبتهای بعد از انجام جراحی

انجام جراحی در جمجمه به دلیل حساسیت و خطرات بسیار و امکان بروز عوارض جبران ناپذیر در مغز، چشمها، عصبهای بویایی و چشایی و نخاع، نیازمند مراقبتهای بسیار و توجه خاص از طرف بیمار و پزشک است. زیرا در صورت عدم دقت و توجه کافی می تواند صدمات جبران ناپذیری را ایجاد کند. بنابراین بهتر است به نکات و موارد توصیه شده توسط پزشک بسیار توجه کرده و مراقبت های لازم را انجام دهید. از جمله مهمترین نکات و مراقبت های بعد از جراحی قاعده جمجمه عبارتند از :

  • داشتن استراحت و خواب کافی حداقل به مدت ۶ روز و اجتناب از نشستن و ایستادن.
  • تمیز نگه داشتن و مراقب کافی از محل های بخیه و زخم ها.
  • تعویض پانسمان ها به صورت مرتب و با استفاده از وسایل بهداشتی و استریل.
  • عدم استفاده از مواد شیمیایی و وسایل آرایشی در محل هایی که دارای بخیه و زخم است.
  • عدم مصرف نوشیدنی های الکلی و دخانیات به دلیل تاثیر منفی در انعقاد خون و ترمیم زخم ها.
  • مصرف داروهای معرفی شده توسط پزشک به طور مرتب و سر وقت بدون تغییر در نوع یا مقدار دارو.
  • پرهیز از مصرف داروهای متفاوت و بدون اطلاع یا مشاره پزشک.
  • اجتناب از مصرف داروهایی همچون ایبوبروفن، آسپرین و ناپروکسن حداقل به مدت سه ماه بعد از جراحی.
  • اجتناب از خیس یا مرطوب کردن زخم ها و بخیه ها تا چند رو بعد از جراحی.
  • اجتناب از استحمام و شنا در استخر و قرار گرفتن در محیط هایی که باعث تعریق و خیس شدن زخم ها می شود.
  • پرهیز از انجام ورزش های سنگین و با فعالیت بالا به مدت ۶ ماه پس از انجام جراحی قاعده جمجمه.
  • مشاوره با پزشک در خصوص انجام فعالیت های روزانه و مراجعه به محل کار و یا سفر.
  • اجتناب از رانندگی با موتور و خودرو و یا هر نوع وسیله نقلیه دیگر تا چند ماه پس از عمل.
  • خودداری از انجام سفرهای طولانی مدت و یا سفر با هواپیما تا چند ماه پس از عمل.

چه موقع به پزشک مراجعه کنیم ؟ 

در صورتی که در ناحیه جمجمه دچار درد و تورم و خونریزی بیش از ۱۰ دقیقه شدید و در صورتی که دمای بدن شما بعد از جراحی بالاتر از ۴۰ درجه بود حتما به پزشک معالج خود اطلاع دهید. 

دیدگاه کاربران

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

    instagram logo call button